• nybjtp

Matua ma le soifua maloloina

Mea moni autū

I le va o le 2015 ma le 2050, o le pasene o le faitau aofaʻi o le lalolagi e silia ma le 60 tausaga o le a toetoe lava faaluaina mai le 12% i le 22%.
E oo atu i le 2020, o le a sili atu le aofaʻi o tagata e 60 tausaga ma luga atu nai lo tamaiti e laiti ifo i le 5 tausaga.
I le 2050, e 80% o tagata matutua o le a nonofo i atunuu e maualalo ma feololo tupe maua.
Ua matuā televave tele le saoasaoa o le soifua matua o le faitau aofaʻi nai lo le taimi ua mavae.
O atunuu uma o loʻo feagai ma luʻitau tetele e faʻamautinoa ai o loʻo sauni o latou soifua maloloina ma agafesootai e faʻaogaina lelei lenei suiga o le faitau aofaʻi o tagata.

Aotelega

O loʻo soifua umi tagata i le lalolagi atoa. O aso nei, e mafai e le toʻatele o tagata ona faʻamoemoe e ola i o latou onosefulu tausaga ma tua atu. O loʻo feagai atunuʻu uma i le lalolagi ma le faʻatupulaia o le aofaʻi ma le pasene o tagata matutua i le faitau aofaʻi.
E oo atu i le 2030, e to’atasi mai le to’a 6 o tagata i le lalolagi o le a 60 tausaga pe sili atu fo’i le matutua. I le taimi nei, o le a fa’ateleina le aofa’i o tagata e 60 tausaga ma luga atu mai le 1 piliona i le 2020 i le 1.4 piliona. E oo atu i le 2050, o le a fa’aluaina le faitau aofa’i o tagata e 60 tausaga ma luga atu i le lalolagi (2.1 piliona). O le aofa’i o tagata e 80 tausaga pe sili atu fo’i e fa’amoemoeina o le a fa’atoluina i le va o le 2020 ma le 2050 e o’o atu ai i le 426 miliona.
E ui o lenei suiga i le tufatufaina atu o le faitau aofaʻi o se atunuu agai atu i tagata matutua - e taʻua o le matutua o le faitau aofaʻi - na amata mai i atunuu e maualuga tupe maua (mo se faʻataʻitaʻiga i Iapani e 30% o le faitau aofaʻi ua silia ma le 60 tausaga le matutua), ae o lea ua avea atunuu e maualalo ma feololo tupe maua ma atunuu o loʻo iai le suiga tele. E oʻo atu i le 2050, o le lua vaetolu o le faitau aofaʻi o le lalolagi e silia ma le 60 tausaga o le a nonofo i atunuu e maualalo ma feololo tupe maua.

Fa'amatalaga o le matua

I le tulaga fa'ale-tino, o le matua e mafua mai i le aafiaga o le fa'aputuina o le tele o fa'aleagaina o molekiula ma sela i le aluga o taimi. O lenei mea e mafua ai le fa'aitiitia malie o le malosi fa'aletino ma le mafaufau, fa'ateleina le lamatiaga o fa'ama'i ma iu ai ina oti. O nei suiga e le o ni suiga fa'asolosolo pe tutusa, ma e na'o le feso'ota'i ma le matua o le tagata i tausaga. O le eseesega e va'aia i le matua e le o se mea fa'afuase'i. I tua atu o suiga fa'ale-tino, o le matua e masani ona feso'ota'i ma isi suiga o le olaga e pei o le litaea, toe siitia i fale e sili atu ona talafeagai ma le maliu o uo ma pa'aga.

Tulaga masani o le soifua maloloina e fesoʻotaʻi ma le matua

O tulaga masani i tagata matutua e aofia ai le leiloa o le faalogo, katarata ma faaletonu o le vaai, tiga o le tua ma le ua ma le osteoarthritis, faamai pipisi o le mama, ma'isuka, loto mafatia ma le gasegase o le mafaufau. A o matutua tagata, e sili atu ona latou oo i ai le tele o tulaga i le taimi e tasi.
O le matua e fa'ailoaina fo'i i le alia'e mai o ni tulaga faigata o le soifua maloloina e masani ona ta'ua o fa'ama'i o tagata matutua. E masani ona mafua mai i le tele o mea e mafua ai ma e aofia ai le vaivai, le mafai ona taofi le mimi, le pa'ū, le fa'ata'ita'i ma le ma'i ulu.

Mea e aʻafia ai le soifua maloloina lelei o le soifua matua

O se olaga umi e aumaia ai avanoa, e le gata mo tagata matutua ma o latou aiga, ae faapea foi mo sosaiete atoa. O tausaga faaopoopo e maua ai le avanoa e tulituliloa ai ni gaoioiga fou e pei o aoaoga faaopoopo, se galuega fou po o se naunautaiga ua leva ona le amanaiaina. E tele foi auala e fesoasoani ai tagata matutua i o latou aiga ma nuu. Ae o le tele o nei avanoa ma sao e faalagolago tele i le tasi itu: le soifua maloloina.

O faʻamaoniga o loʻo faʻaalia ai o le fua faatatau o le soifua maloloina lelei e tumau pea, o lona uiga o tausaga faʻaopoopo e le lelei le soifua maloloina. Afai e mafai e tagata ona oʻo i nei tausaga faʻaopoopo o le olaga i le soifua maloloina lelei ma afai latou te nonofo i se siosiomaga lagolago, o lo latou gafatia e fai ai mea latou te faʻatauaina o le a itiiti lava se eseesega mai le mafai o se tagata laʻitiiti. Afai o nei tausaga faʻaopoopo e pulea e le paʻu o le malosi faaletino ma le mafaufau, o aʻafiaga mo tagata matutua ma mo le sosaiete o le a sili atu ona leaga.

E ui o nisi o eseesega i le soifua maloloina o tagata matutua e mafua mai i tupuaga tuufaasolo, ae o le tele lava e mafua mai i siosiomaga faaletino ma faaleagafesootai o tagata - e aofia ai o latou fale, pitonuu, ma nuu, faapea foi ma o latou uiga patino - e pei o latou itupa, lanu, po o tulaga tau tamaoaiga ma agafesootai. O siosiomaga e nonofo ai tagata a o laiti - po o le taimi foi o pepe ua fananau mai - faatasi ai ma o latou uiga patino, e i ai aafiaga umi i le auala latou te matutua ai.

E mafai e siosiomaga faaletino ma fa'aagafesootai ona a'afia sa'o le soifua maloloina pe ala i ni fa'alavelave po'o ni fa'amalosi'au e a'afia ai avanoa, fa'ai'uga ma amioga tau soifua maloloina. O le tausia o amioga maloloina i le olaga atoa, aemaise lava le 'ai o se taumafataga paleni, faia o gaioiga fa'aletino masani ma le 'alo'ese mai le fa'aaogaina o tapa'a, e fesoasoani uma i le fa'aitiitia o le lamatiaga o fa'ama'i e le pipisi, fa'aleleia atili ai le gafatia fa'aletino ma le mafaufau ma fa'atuai ai le fa'alagolago i le tausiga.

O siosiomaga fa'aletino ma fa'aagafesootai lagolago e mafai ai fo'i e tagata ona faia mea e taua ia i latou, e ui lava i le leiloa o le gafatia. O le maua o fale ma felauaiga faitele e saogalemu ma faigofie ona maua, ma nofoaga e faigofie ona savalivali ai, o ni fa'ata'ita'iga ia o siosiomaga lagolago. I le atina'eina o se tali atu i le soifua maloloina lautele i le matua, e taua tele le le gata ina mafaufau i auala ta'ito'atasi ma auala fa'ale-siosiomaga e fa'aleleia ai mea e leiloa e feso'ota'i ma le matua, ae fa'apea fo'i i latou e ono fa'amalosia ai le toe fa'aleleia, fetu'una'iga ma le tuputupu a'e fa'aagafesootai.

Luʻitau i le tali atu i le matutua o le faitau aofaʻi

E leai se tagata matua masani. O nisi tagata e 80 tausaga le matutua e iai le malosi faaletino ma le mafaufau e tutusa ma le toatele o tagata e 30 tausaga le matutua. O isi tagata e oo i le faaitiitia tele o le malosi i tausaga laiti. O se tali atoatoa i le soifua maloloina lautele e tatau ona foia lenei tele o aafiaga ma manaoga o tagata matutua.

O le eseesega e vaaia i tagata matutua e lē o se mea e tupu fua. O se vaega tele e mafua mai i siosiomaga faaletino ma agafesootai o tagata ma le aafiaga o nei siosiomaga i o latou avanoa ma amioga tau soifua maloloina. O le mafutaga o loo ia i tatou ma o tatou siosiomaga e faasesēina e uiga patino e pei o le aiga na tatou fananau mai ai, o tatou itupa ma o tatou lanu, e oo atu ai i le lē tutusa o le soifua maloloina.

E masani ona manatu tagata matutua o ni tagata vaivai pe faalagolago i isi ma o se avega mamafa i le sosaiete. E manaʻomia e le au faʻapolofesa o le soifua maloloina lautele, ma le sosaiete atoa, ona faʻatalanoaina nei uiga faʻapea foʻi ma isi uiga faʻa-matua, lea e mafai ona oʻo atu ai i le faʻailoga tagata, e aʻafia ai le auala e atiaʻe ai tulafono faʻavae ma avanoa e maua e tagata matutua e oʻo ai i le soifua maloloina lelei.

O le lalolagi atoa, atina'e fa'atekonolosi (e pei o felauaiga ma fesoota'iga), fa'atupuina o taulaga, femalagaa'iga ma suiga o tu ma aga masani a ali'i ma tama'ita'i o lo'o a'afia ai olaga o tagata matutua i auala tu'usa'o ma auala lē tu'usa'o. O se tali atu i le soifua maloloina lautele e tatau ona iloiloina nei aga o lo'o iai nei ma aga o lo'o fa'amoemoeina ma fa'atulaga faiga fa'avae e tusa ai.

Tali a le WHO

Na folafola e le Fono Aoao a Malo Aufaatasi le 2021–2030 o le Sefulu Tausaga o le Soifua Maloloina Lelei ma talosagaina le WHO e taitaia le faatinoina. O le Sefulu Tausaga o le Soifua Maloloina Lelei o se galulue faatasi faavaomalo e aumaia faatasi ai malo, sosaiete lautele, ofisa faavaomalo, tagata tomai faapitoa, iunivesite, aufaasālalau ma le vaega tumaoti mo le 10 tausaga o gaioiga tuufaatasi, faafaigofie ma galulue faatasi e faafailele ai ni olaga umi ma maloloina.

O le Sefulu Tausaga e fausia i luga o le Fuafuaga Fa'avaomalo a le WHO ma le Fuafuaga Fa'avaomalo a Malo Aufaatasi mo le Matutua ma lagolagoina ai le fa'atinoina o le Fuafuaga a Malo Aufaatasi 2030 mo Atina'e Fa'aauau ma Sini Tau Atina'e Fa'aauau.

O le Sefulu Tausaga o le Soifua Maloloina Lelei (2021–2030) e taumafai e faʻaitiitia le le tutusa o le soifua maloloina ma faʻaleleia atili olaga o tagata matutua, o latou aiga ma nuʻu e ala i gaioiga faʻatasi i vaega e fa: suia o le auala tatou te mafaufau ai, lagona ai ma amio ai e faʻatatau i le matua ma le faʻailogaina o le matua; atiina ae o nuʻu i ni auala e faʻaleleia atili ai tomai o tagata matutua; tuʻuina atu o le tausiga tuʻufaʻatasi e taulaʻi i tagata ma auaunaga tau soifua maloloina muamua e tali atu i tagata matutua; ma le tuʻuina atu i tagata matutua e manaʻomia le avanoa i le tausiga lelei mo se taimi umi.

Matua ma le soifua maloloina


Taimi na lafoina ai: 24-Nov-2021